κείμενα:Παναγιώτη Βεντίστα

φωτογραφίες:Δημήτρης Στεργιούλης

( Οι φωτογραφίες μεγεθύνονται με κλικ )

Χάρτης της περιοχής Θεοδωριάνων. Κλικ για μεγέθυνση.	Ορειβατικός χάρτης της περιοχής.Κλικ για μεγέθυνση.

                                                                                 

 Θεοδώριανα - Νεράιδα.

"Τα καγκέλια". Το σημαντικότερο ίσως μονοπάτι της περιοχής. Σήμερα έχει σχεδόν εγκαταλειφθεί.

Το μονοπάτι αυτό ήταν για πολλά χρόνια από τους βασικούς άξονες επικοινωνίας μεταξύ της Ηπείρου και των απομονωμένων χωριών του Ασπροπόταμου. Στη μνήμη των παλιότερων Θεοδωριανιτών είναι χαραγμένες οι εικόνες με τους γάμους να κατεβαίνουν από τον Αϊ Λια ή τα καραβάνια των μουλαριών να ανεβαίνουν τα καγκέλια.

Μια πολύ όμορφη διαδρομή με εξαιρετική θέα. Σήμερα ως μονοπάτι υφίσταται από τον Άφκο και μετά. Από τον καιρό που άνοιξε ο αυτοκινητόδρομος δεν έχει συντηρηθεί, εκτός από το τμήμα Αϊ Λιάς - Νεράιδα.

Μια διαδρομή που την έχουν κάνει όλοι οι παλιοί Θοδωριανίτες με όλες τις καιρικές συνθήκες. Παλιά, όταν δεν υπήρχε δρόμος, αλλά και στα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι πρόσφατα όταν έκλεινε ο δρόμος ή δεν υπήρχε αυτοκίνητο, ο μόνος τρόπος να πάει κανείς στο Βουργαρέλι ήταν το περπάτημα..

Το μονοπάτι ξεκινάει μετά τη γέφυρα, ανεβαίνει στο εικόνισμα στο Κουτσοχέρι και από εκεί, περνώντας από την περιοχή Κούκου Καρυές, φτάνει στο Σταυρό. Μετά το Σταυρό αρχίζει και κατεβαίνει, περνάει από τη βρύση Χαροκόπου, τις Σπάθες, τον Αϊ Λιά και βγαίνει στο Βουργαρέλι.

Άλλο ένα ιστορικό μονοπάτι. Συνέδεε τα Θεοδώριανα με την άλλη πλευρά των Τζουμέρκων. Ξεκινάει από το χωριό και από τον κάτω δρόμο, στη Βασιλική, βγαίνει στο ποτάμι. Στο ποτάμι περνάει απέναντι και μένοντας στο αριστερό μέρος της Χέστρας, φτάνει στη Χούνη.

Ανεβαίνει στο Αυτί και από κει κατεβαίνει στους Μελισσουργούς. Από τη Χούνη μπορεί κανείς να ανέβει στον Κριάκουρα από την απότομη πλαγιά που οδηγεί κατευθείαν στην κορυφή.

Μια διακλάδωση, πριν το ποτάμι πάει αριστερά περνάει την τσιμεντένια γέφυρα, ανεβαίνει στο Σελιό και συνεχίζει μέχρι το Βτσέλι.

Το μονοπάτι για την Αγία Παρασκευή.

Αγία Παρασκευή- Λάκκες. Για γερά και σταθερά...πατήματα

Από το ποτάμι το μονοπάτι πάει στην Αγία Παρασκευή και από εκεί ανεβαίνει στις Λάκκες, περνώντας από τη μεγάλη σάρα (χαλιάς) στα Πλάγια.. Παλιότερα, όταν το χωριό ήταν στο Σελιό, αυτό ήταν το μονοπάτι που ένωνε τα Θεοδώριανα με τη Νεράιδα. Αργότερα ανοίχτηκε το μονοπάτι από τα καγκέλια.

Τμήμα του μονοπατιού μέσα στα έλατα. Δίπλα το αυλάκι.

Όταν φτάνει στο δάσος, στο Καπαρέλι, περνάει απέναντι τον καινούριο δρόμο που έγινε για το Σελιό και μπαίνει μέσα στο δάσος. Πριν το ποτάμι το μονοπάτι ανηφορίζει και σε 10' φτάνει στη Σούδα. Αυτό το κομμάτι έχει γίνει λιθόστρωτο. Μετά τη Σούδα συνεχίζει αριστερά από το ποτάμι, βγαίνει έξω από το δάσος και συνεχίζει μέχρι την Άσπρη Γκούρα, ένα από τα πιο θεαματικά τοπία σε όλη τη λεκάνη των Θεοδωριάνων. Από τη δέση πριν τη Σούδα ξεκινάει το μονοπάτι που φτάνει μέχρι τις στάνες στο Βτσέλι .

Το λιθόστρωτο κομμάτι του μονοπατιού

Μονοπάτι Αϊ-Λιάς - Άσπρη Γκούρα.(φωτό: Νίκος Μονέζης)

Ένα μονοπάτι που μέχρι πρόσφατα εξυπηρετούσε τους κτηνοτρόφους και όσους είχαν χωράφια στην περιοχή ως την Κωστηλάτα. Ξεκινάει από τον Αϊ Νικόλα και περνάει από την Κούφια. Στο, Λάκκο λίγο μετά το «Καταφύγιο», αφήνει το δρόμο και συνεχίζει προς την πηγή, στις Ιτιές, ,και από εκεί ευθεία πάνω μέχρι την Κάτω Κωστηλάτα (1 ,500μ).

Η χάραξη δείχνει το μονοπάτι απ’ την Κάτω Κωστηλάτα στην κορυφή Καταφίδι( Πυραμίδα)

Από την Κάτω Κωστηλάτα τραβερσάρει μέχρι το ρέμα Παπακώστα, ανεβαίνει στη στάνη, στην Κιάφα (1.800μ) όπου υπάρχει νερό και περνάει

Ρέμα Παπακώστα. (φωτό: Ν. Μονέζης)

απέναντι στον Καλόγερο (1.950μ). Μετά τον Καλόγερο δεν υπάρχει μονοπάτι. Έχει καταστραφεί στο μεγαλύτερό του μέρος από το δρόμο που χωρίς λόγο ανοίχτηκε μέχρι τα 2.250μ. και αφαίρεσε ένα μεγάλο μέρος από την άγρια ομορφιά του βουνού μας.

Η κατάκτηση της κορυφής το καλοκαίρι, εύκολη πλέον υπόθεση. Ο αγροτικός δρόμος  φτάνει λίγο κάτω απ’ την κορυφή. Το θέαμα παραμένει εντυπωσιακό.

Υπάρχουν και άλλα δύο κύρια μονοπάτια που οδηγούν στην Κάτω Κωστηλάτα. Το πρώτο ξεκινάει από το χωριό, περνάει από τη Βασιλική ή από τον Αϊ Θανάση, περνάει από τις τοποθεσίες Μπαρδέλι, Μντάνι και συνεχίζει προς τον Αϊ Λιά (1 ,350μ.). Χρειάζεται προσοχή, γιατί με τους δρόμους που έχουν ανοιχτεί είναι δύσκολο να βρει κανείς την αρχή του. Μετά τον Αϊ Λιά ακολουθεί την κόψη δυτικά με θέα προς την εντυπωσιακή Άσπρη Γκούρα και φτάνει στην Κάτω Κωστηλάτα.

Το δεύτερο μονοπάτι ξεκινάει πάλι από τον Αϊ Νικόλα, ανεβαίνει στα Κατσουλέικα και από κει στο ξωκλήσι της Παναγίας, είναι δηλαδή το μονοπάτι που ακολουθεί η θρησκευτική πομπή το Δεκαπενταύγουστο, Μετά την Παναγία περνάει από την πηγή στις Ιτιές και συνεχίζει για την Κάτω Κωστηλάτα.

Αμέσως μετά τη γέφυρα στο έμπα του χωριού το μονοπάτι πάει δεξιά ακολουθώντας το φράχτη. Λίγο μετά συναντάει το νερό που κατεβαίνει από τις Κρανιές. Συνεχίζει μέσα από το δάσος Σιαμαντά, πάντα στην αριστερή μεριά του ποταμιού. Λίγο μετά την έξοδο από το δάσος βρίσκονται οι πηγές.

Ένα μονοπάτι που το βρίσκει εύκολα κανείς γιατί τον οδηγεί το ποτάμι και ο φράχτης. Μέσα στο δάσος συναντάμε τα απομεινάρια από το αυλάκι που μέσω Κουτσοχέρι κατέβαινε στην Πετρίτσα. Μετά τις πηγές μπορεί να συνεχίσει κανείς για το Βρυζοκάλαμο, την Κάτω Κωστηλάτα κλπ. χωρίς να υπάρχει σαφές μονοπάτι.

Λίγο πριν τις Κρανιές ένα παρακλάδι πάει αριστερά και ανεβαίνει μέχρι τα καλύβια του Γκορόγια και από εκεί συνεχίζει μέχρι τα Αϊδίνια..

Στη στροφή Κουρτς ξεκινάει το μονοπάτι που οδηγεί στη Σκάλα, συναντά τις στάνες, περνάει απέναντι, τραβερσάρει την πλαγιά κάτω από τον Ξέρακα, περνάει από την περιοχή Ντεβελούκα, όπου υπάρχει βρύση, και φτάνει στη Φτέρη.

Ένα μονοπάτι που συντηρούνταν για χρόνια από όσους ανέβαιναν για τα γίδια στο Νεραϊδιάρη. Από τον καιρό που φράχτηκε η περιοχή, έχει κλείσει και έμεινε ασυντήρητο.

Στον Κριάκουρα μπορέι να πάει κανείς από πολλές μεριές. Εδώ σημειώνεται η πιο όμορφη διαδρομή.

Ξεκινάει μετά τη γέφυρα αριστερά και λίγο πιο πάνω περνάει απέναντι. Ανεβαίνει στην λάκα στο Σελάκι και συνεχίζει για τον Νεραϊδιάρη. Από εκεί συνεχίζει ευθεία πάνω και βγαίνει στις Λάκκες (1.450μ), Ακολουθώντας την κορυφογραμμή, χωρίς να υπάρχει μονοπάτι, μπορεί κανείς να φτάσει στον Κριάκουρα (2.100μ). Η διαδρομή αυτή είναι από τις πιο επίπονες αλλά και από τις πιο εντυπωσιακές στα ελληνικά βουνά.

Η διαδρομή από και προς τον Κριάκουρα. Από τις πιο εντυπωσιακές στα ελληνικά βουνά.Και προπαντός όχι για...όλους.

Υπάρχει επίσης ένα μονοπάτι για τις Λάκκες που συντηρείται από τα γίδια που βόσκουν στα Πλάγια. Μετά τη γέφυρα πάει αριστερά και ανεβαίνει στη Μηλίτσα και από εκεί ευθεία πάνω ανάμεσα στη σάρα και το φράχτη, ανεβαίνει στις Λάκκες.

Πολύ παλιότερα, πριν γίνει το μονοπάτι στα καγκέλια, η επικοινωνία με τη Νεράιδα γινόταν από ένα μονοπάτι που μετά το μοναστήρι της Παναγίας περνούσε στα Πλάγια, αριστερά από τον Κόκκινο, ανέβαινε με κατεύθυνση τη Χούνη, περνώντας διαδοχικό τα σελάκια και πιο πάνω έστριβε δεξιά και έβγαινε στις Λάκκες.                                                                                                               ΔΕΙΤΕ ΣΧΕΤΙΚΟ ΒΙΝΤΕΟ

Κάτω από την πλατεία, πίσω από το παλιό σχολείο, φεύγει ένα μονοπάτι το οποίο διακλαδώνεται στα Λαπέικα. Το ένα συνεχίζει προς το ποτάμι και συναντάει το δρόμο στη γέφυρα. Ένα παρακλάδι του πάει στο νεκροταφείο και συνεχίζει μέχρι τον παλιό μύλο.

Το άλλο μονοπάτι περνάει από την Κάτω Βρύση, συνεχίζει μέχρι το ποτάμι και περνάει απέναντι από μια ξύλινη γέφυρα η οποία εξυπηρετεί τα γίδια που πηγαινοέρχονται στην Πετρίτσα. Απέναντι από το ποτάμι διακλαδώνεται σε δύο μονοπάτια. Το ένα πάει αριστερά, περνάει από τα χωράφια του Βαγγέλη Λάππα και συνεχίζει μέχρι το κάτω μέρος της Πετρίτσας. Το άλλο μετό τη γέφυρα συνεχίζει ευθεία πάνω, φτάνει λίγο πιο χαμηλό από το δρόμο στο Κουτσοχέρι και συνεχίζει αριστερό μέσα από το δάσος για να βγει στην Πετρίτσα.

Παλιότερα, όταν δεν υπήρχε ο αυτοκινητόδρομος χωριό-Κουτσοχέρι-Κουρτς, το μονοπάτι συνέχιζε μέχρι τα σημερινό σκουπίδια και από εκεί πήγαινε για Κουρτς κτλ. Τώρα η περιοχή έχει γίνει δάσος και τα μονοπάτια δεν υπάρχουν.

Ένα μονοπάτι που είναι σε σχετικό καλή κατάσταση μέχρι σήμερα Ξεκινάει από το χωριό, περνάει από τη Βρουσλέκα, τις Μπούφες και φτάνει στις Μπάλτες.

Η Βρουσλέκα

Μετά το ρέμα στις Μπούφες, έρχεται ένα μονοπάτι από το Στρογγύλισμα, κατεβαίνει στο ποτάμι, όπου υπάρχει , γεφύρι, και περνάει στα Πλάγια.

Από το παλιό εικόνισμα στο Κουτσοχέρι, το μονοπάτι ανεβαίνει την κόψη πόνω από το δάσος και φτάνει στα Αϊδίνια. Μια πολύ όμορφη και σχετικά εύκολη διαδρομή. Από τα Αϊδίνια μπορεί να πάει κανείς είτε προς το Λιβάδι και το Σταυρό είτε προς τα Τρία Σύνορα (1930μ), την κορυφή πάνω από το Σταυρό.

Παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά οι χρόνοι για τα μονοπάτια που αναφέρθηκαν παραπάνω. Οι χρόνοι είναι ενδεικτικοί για απλή μετάβαση για ένα μέσο περιπατητή και είναι σε ώρες.